Η Μαγεία στην Ψυχανάλυση

forest

Το ασυνείδητο φαίνεται να έχει την μαγική δυνατότητα να θεραπεύσει αλλά και να καταστρέψει παρόλο που η ακριβής ιδιότητα του είναι δύσκολο να προσδιοριστεί. Ο Φρόιντ είχε πάντα την περιέργεια να κατανοήσει τι κρύβεται πίσω από την τηλεπάθεια, τα υπερφυσικά, και τα μυστήρια. Στο άρθρο του “The Uncanny” (δεν είμαι σίγουρος για την επακριβή μετάφραση της λέξης uncanny, όπου στα διάφορα λεξικά είναι το παράξενο και ανεξήγητο. Θα προτιμούσα να παραμείνω στην αγγλική ορολογία της λέξης που σημαίνει ένα απροσδιόριστο συναίσθημα του γνωστού αλλά την ίδια στιγμή και αγνώστου. Kάτι μυστηριώδες και ανεξήγητο) εξηγεί ότι αυτό το συναίσθημα είναι αποτέλεσμα επιστροφής της απώθησης, κάτι από το ασυνείδητο που μας οδηγεί να πιστεύουμε στη μαγεία. Ταινίες όπως “The Lord of the Rings” ή του “Harry Potter” έχουν απήχηση σε μικρούς και μεγάλους καθώς η μαγεία τους αγγίζει το ασυνείδητο όλων μας.

Όλοι υπήρξαμε μάγοι κάποια στιγμή στη ζωή μας. Ένα από τα μεγαλύτερα τραύματα του ανθρώπου είναι η συνειδητοποίηση κάπου στην παιδική ηλικία ότι δεν έχουμε το σύμπαν υπό τον έλεγχο μας και ότι είμαστε θνητοί. Από την άλλη όμως σαν γονείς θα πρέπει να αντιληφθούμε ότι τα μαγικά χρόνια είναι απολύτως φυσιολογικά και δεν θά’πρεπε να προωθούμε την πραγματικότητα (την δική μας πραγματικότητα) στα παιδιά μας. Θα πρέπει να σεβαστούμε τον μαγικό τους κόσμο και να τους δώσουμε τον χώρο και τον χρόνο να αντιληφθούν από μόνοι τους την πραγματικότητα.

Και αφού όλοι υπάρξαμε μάγοι κάποια στιγμή, όλοι κρύβουμε την μαγεία στο ασυνείδητο μας. Η Bernstein (2002) αναφέρει ότι «όπως την αλχημεία, η ψυχανάλυση προσπαθεί να μεταλλάξει το μέταλλο σε χρυσό. Ωστόσο, τέτοιου είδους αλλαγές είναι τρομακτικές, και η μαγεία διεγείρει φόβο. Στα παραμυθία, πρέπει να είσαι προσεκτικός σχετικά με το τρίψιμο του λυχναριού που θα απελευθερώσει το τζίνι, ή με το άνοιγμα του κουτιού της Πανδώρας, ή ρωτώντας τι είναι οι ευχές μας…Οι απρόβλεπτες και μαγικές δυνάμεις που απελευθερώνονται δεν είναι τίποτα άλλο από τον παλιό μας φίλο και εχθρό-το ασυνείδητο»

Υπήρξαν περιπτώσεις ασθενών στην ψυχανάλυση οι οποίοι βρίσκονταν σε προχωρημένα στάδια καρκίνου όπου στην πορεία της θεραπείας παρατηρήθηκε πλήρης ίαση. Τα πειράματα με εικονικά φάρμακα (placebo) αποδεικνύουν ότι ο άνθρωπος έχει την δυνατότητα να δημιουργήσει όλα τα επιθυμητά και ανεπιθύμητα αποτελέσματα των φαρμάκων που υποτίθεται ότι παίρνει. Δεν ξέρουμε ακριβώς τι συμβαίνει και υπάρχουν τέτοια αποτελέσματα όμως είμαστε σίγουροι ότι το ασυνείδητο έχει μεγάλο ρόλο να παίξει σε όλα αυτά.

Η μαγεία και οι μαγικές σκέψεις, σαν κομμάτι του ασυνειδήτου μας, εμφανίζονται συχνά στην ψυχανάλυση. Όπως σημειώνει η Bernstein (2002) «Ο ασθενής θα αντιμετωπίσει το ψυχικό του σύμπαν με τους μάγους, τις κακές μάγισσες και τα παντοδύναμα όντα. Ο ψυχαναλυτής δεν παρεμβαίνει και τελικά ασθενής και ψυχαναλυτής ζουν στον κόσμο που ο ασθενής δημιούργησε. Αυτός είναι ο κόσμος στον οποίο ο ασθενής αναγκάζεται να ζει υπό την αρετή του ψυχαναγκασμού για επανάληψη (compulsion to repeat)»

Never mess with a teenager’s bedroom

depressedteen

I remember coming home from school one day when I shockingly witnessed my bedroom furniture being rearranged. All hell broke loose.

The moral precept to parents or future parents: Never mess with a teenager’s bedroom, at least without their permission. They are living in an internal chaos, struggling to organise strong emotions. The last thing they want is someone disorganising their bedroom. Symbolically that room could be their whole world. Teenagers don’t have many places to escape when they are home. In their continuous internal change some things on the outside should remain intact until they are ready to change them.

 

Όταν ο Κάιν σκότωσε τον Άβελ

avel-2

Η ιστορία του Kάιν και του ‘Αβελ, στο βιβλίο της Γένεσης, των παιδιών του Αδάμ και της ‘Ευας και του πρώτου φόνου/αδελφοκτονίας που καταγράφεται στην ανθρώπινη ιστορία, είναι σημείο αναφοράς στην ανθρώπινη φύση. Ο Κάιν υπήρξε ο πρώτος Βιβλικός ανθρωποκτόνος και ταυτόχρονα αδελφοκτόνος, σκοτώνοντας τον μικρότερο αδελφό του Άβελ, καθώς φθόνησε την επιδοκιμασία που έδειξε σε εκείνον ο Θεός. Ο Κάιν μπορεί να θεωρηθεί επίσης ο πρώτος γενοκτόνος, αν θεωρηθεί ότι αυτοί αποτελούσαν γενάρχες λαών.

Είτε μιλάμε για πραγματικά γεγονότα είτε για συμβολικές ιστορίες, η ουσία είναι ότι από την αρχή (και ξανά αρχή μπορούμε να μιλάμε είτε για την αρχή της ανθρώπινης ιστορίας από την βίβλο είτε την συμβολική αρχή του ανθρώπου δηλ. την γέννηση και βρεφική ηλικία) ο άνθρωπος παρουσιάζει στη φύση του καταστροφικές ορμές.

Οι οικογενειακές “τραγωδίες” μπορούν να πάρουν πολλές μορφές. Στην Γένεση ο Θεός/πατέρας επαινεί την θυσία του Άβελ σε αντίθεση με την θυσία του Κάιν. Νιώθοντας την αδικία του πατέρα ο Κάιν αντιδρά. Ο «πρωταρχικός άνθρωπος», όπως το παιδί στην πρωταρχική ηλικία, δεν έχει εσωτερικούς περιορισμούς. Έτσι ο Κάιν ενεργώντας παρορμητικά σκοτώνει το άτομο που ο Θεός έδειξε αδυναμία και με αυτό τον τρόπο εκδικείται και τον ίδιο του τον Θεό/πατέρα.

Οι γονείς για ευνόητους λόγους αδυνατούν να αναγνωρίσουν επιθετικές ορμές και συναισθήματα στα παιδιά τους. Η γέννηση ενός παιδιού έχει πάντα μια έντονη συναισθηματική αντίδραση στο μεγαλύτερο παιδί της οικογένειας. Κατά καιρούς φίλοι γονείς μου εκφράζουν τις ανησυχίες τους για τέτοιες αντιδράσεις στο μεγαλύτερο παιδί τους. Η απάντηση που δίνω είναι ότι ανησυχίες θα πρέπει να υπάρχουν όταν το παιδί δείχνει μια παντελώς αδιαφορία ή έχει μια υπερβολικά καλή και «καθώς πρέπει» αντιμετώπιση προς τον/την μικρότερο/η αδερφό/ή. Αν συναισθήματα ζήλιας και επιθετικότητας προς το νέο μέλος της οικογένειας είναι η φυσιολογική εσωτερική αντίδραση στο παιδί, τότε τι γίνονται τα συναισθήματα αυτά στο «αδιάφορο» παιδί? Εύλογα ερωτήματα που θά’πρεπε να διερωτάται ο κάθε γονιός.

Δεν θά’θελα να μεταφέρω λάθος μηνύματα. Κάθε μορφή βίαιης συμπεριφοράς προς το μικρότερο αδερφάκι, ή ακόμα και από τον μικρό στον μεγαλύτερο, θα πρέπει να είναι καταδικαστέα από τον γονιό. Στην ψυχανάλυση μαθαίνουμε ότι όλα τα συναισθήματα είναι αποδεκτά. Το μήνυμα που έστειλα στην 3χρονη μου κόρη όταν γεννήθηκε η αδερφή της ήταν ξεκάθαρο, «Δεν πρέπει να αγαπήσεις την αδερφή σου, αλλά θα πρέπει να την δεχτείς». Τέτοιου είδους μηνύματα έχουν πολλά άλλα πιο έμμεσα μηνύματα που το παιδί θα πρέπει και έχει ανάγκη να ακούσει. Το τι έμμεσα μετέφερα στην κόρη μου ήταν το ακόλουθο: «Είναι αποδεκτό να μην αγαπάς την αδερφή σου, είναι ακόμα αποδεκτό να την μισείς, αλλά έχει έρθει για να μείνει σε αυτή την οικογένεια». Πολλά παιδιά έχουν την φαντασίωση (και επιθυμία) ότι το άτομο που ξαφνικά εμφανίστηκε στο σπίτι θα επιστρέψει σύντομα πίσω στην οικογένεια του απ’όπου προήλθε. Έτσι, απολύτως φυσιολογικά ο/η μεγάλος/η αδερφός/ή θα μισήσει και τους γονείς του που αυτοί ευθύνονται για τον ερχομό του νέου μέλους που δεν λέει να φύγει. Ο εκθρονισμός του «βασιλιά» δεν είναι ποτέ εύκολος, ούτε αποδεκτός.

Επίσης να μην δώσω την εντύπωση ότι δεν υπήρξαν παρεκτροπές στην κόρη μου. Αυτό που έχει σημασία είναι η ψυχραιμία και η αντιμετώπιση με αγάπη από την μιά αλλά από την άλλη το μήνυμα ότι οι επιθετικές πράξεις δεν είναι αποδεκτές πρέπει να είναι ακέραιο. Ένα από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα του ανθρώπου που ξεκινά την ζωή και τα πρώτα στάδια για την κοινωνικοποίηση του είναι η αναστολή των ορμών του. Είναι ένα από τα «τραύματα» του πολιτισμένου ανθρώπου αλλά χωρίς αυτό δεν θα διαφέραμε και πολύ από τα άλλα ζώα.

Οι οικογενειακές τραγωδίες είναι μέρος της ζωής μας. Οι ιστορίες όπως του αδελφοκτόνου Κάιν, του πατροκτόνου Οιδίποδα, του επαναστάτη Προμηθέα, και πολλές άλλες, κρατήθηκαν ζωντανές ανά τους αιώνες διότι έχουν αγγίξει το ασυνείδητο του καθενός από μας. Απεικονίζουν φαντασιώσεις και επιθυμίες καλά απωθημένες. Αν εμείς σαν γονείς αποδεχτούμε τα έντονα αρνητικά συναισθήματα των παιδιών μας, το πιο πιθανό είναι ότι σιγά-σιγά η ένταση αυτή θα εξασθενίσει.

 

Dropping or building (de)fences?

Just Say Everything

A friend has seen the picture above of a fence on my business card and she made this comment: “Nice picture, it shows how people build their fences.” I hadn’t thought of the picture in that way before. It’s always fascinating how people see the same thing in different ways. I always thought of the picture as fences falling, the equivalent, symbolically, of personal defences falling. I guess it all comes up to each one’s individual needs. The friend most probably has a stronger need to build stronger fences/defences.

Defence mechanisms are who we are. We are not born with them. We acquire them from day one according to the environmental demands and in conjunction with our biology, our internal needs and drives.  Defences need to be respected. We are the ones to determine the right time when our defences need to fall or for others to be built.

Daddy I want to be an ice cream lady

ice cream

First of all I would like to thank my daughters who provide me with all the inspirations to write these articles. Our children are the best teachers in becoming better parents so we need to pay the necessary attention in everything they tell us.

One day while driving home with my daughter (she was 5 at the time) we passed next to an ice-cream truck. My daughter as always whenever she sees an ice cream truck got excited and as I expected it she goes, “Daddy I want an ice cream.” Then she announced, “Daddy when I grow up I want to be an ice cream lady.” Even though I wanted so much to ask her, “So that you would sell ice creams or eat them yourself?”, I asked her a couple of questions about what flavour would she have, how much would she charge, etc. We had a nice conversation and at the end I told her that in her life she can be whatever she wants as long as she loves what she is doing.

The message I want to give here though is a bit different. Now if my daughter really wants to and becomes a lady who sells ice cream I truthfully don’t mind. Like I told my daughter in the car, and it’s always important to mean what we tell our kids otherwise it would turn against us sooner or later, what matters is that she loves what she’s doing and she’s happy with what she chooses to do. If as parents we express our disappointment or even if we forbid such thoughts, dreams and fantasies, for our own reasons and issues, then obstacles would be inserted in the freedom of expressing thoughts and feelings which are crucial for our kid’s mental health. Questions would be raised in our kids that very few parents, unfortunately, would bother to answer and discuss and in the future such a forbiddance would bring reactions. If I tell my daughter, “I forbid you to be an ice cream lady,” tomorrow she may become an ice cream lady for the wrong reasons which would most probably be unconscious. Or she may remain, as it often happens in the children of Cypriots, the obedient child that follows unconsciously the internal voice of the parents and she would never find herself and what she truly wants.

We lead our kids, consciously and unconsciously, to follow a career that would not fulfil them emotionally but only to bring them a lot of money. As parents, unfortunately, we often insert the seed of unhappiness in our kids. Such parents don’t realise their own unhappiness, they live in the illusion of a happy life, and in turn they transfer their misery, like most probably their own parents did, to their kids. Let’s awake at last. It’s never too late to change our lives, to become healthier and happier. My experience in psychoanalysis has taught me that many times.

 

 

Aggression: Friend or Foe?

man_rage_screaming_spray_paint_76100_3840x2400

In 1932 Alfred Einstein sent a letter to Sigmund Freud asking him about the human aggression; “Is there a way to free humanity from the suffering of war?” (Freud, 1933) In response Freud wrote back a long letter where he mentions, as a conclusion, to Einstein that it’s useless trying to prevent the human aggression since there is a biological disposition in man for aggressive behavior.

Until 1920 Freud had given more emphasis in the life drive or sexual drive where he believed all neurotic symptoms are developed from this drive. Then he published the paper “Beyond the Pleasure Principle.” In this seminal and controversial paper Freud introduces the death drive. Specifically, he stated that man has an urge that pushes him to life (life drive) and an urge that pushes him to death (death drive). Influenced by Darwin, Freud based the death drive in the theory of evolution, in that man came from inorganic matter and to that he wants to end up. Even though the theory of returning to inorganic matter has not been accepted by a number of psychoanalytic schools, the theory of the death drive as a force seeking lower levels of stimulation has been accepted from a number of schools, especially from the Drive Theory Schools. Freud proposed that the death drive under the influence of its fusion with the life drive turns on the outside (instead against the ego and body) and takes the form of aggression. Specifically, he wrote: “Our hypothesis is that there are two essentially different classes of instincts: the sexual instincts, understood in the widest sense – Eros, if you prefer the name – and the aggressive instincts, whose aim is destruction” (Freud, 1933) And even though up until that point Freud was of the belief that aggressive behavior is the result of frustration, in 1920 he declared that man’s aggressive behavior is inborn.

The aggressive drive is accepted by many schools of psychoanalysis. In all human relationships (personal, professional, social), there would be, logically, a dose of hate and aggression. It’s not a matter if there is aggression or not anymore but how it would be controlled and what kind of expression would it take in the human behavior. The way we express our aggression, and our drives in general, has its roots in the early stages of life. The baby, through his experiences, would internalize what is accepted and what is not in his way of drive expression. As a consequence, these messages would become part of his unconscious and would get introjected in the character he would develop.

The school of Modern Psychoanalysis has studied in depth the destructive consequences of the aggressive drive which instead of being released externally in socially acceptable and healthy ways, it gets turned internally against the body and self. Aggression that is turned inwards could lead to number of problems, like, psychosomatic symptoms (aggression against the body), depression (aggression against the ego and the self) or even to psychosis and schizophrenia (aggression against the mind).

In psychoanalysis we learn that tension release doesn’t require a physical pathway. Instead of that, verbalization and symbolic expression bring a more desirable and creative release. Spotnitz and Meadow (1995) mentioned that the more an analysand feels his aggressive drives and expresses them in language with sincere feelings, the more he would discover his loving feelings and life drive. They wrote also, “We have found that patients go nowhere trying to run away from the existence of hate. It exists together with love in every psyche. The expression of hatred is a psychological need. That is, it is a desire or wish that presses for satisfaction. No person really lives in an emotionally healthful way until he has developed the capacity to give balanced expression to love and hate. In brief, we need to recognize that the problem is not hate itself, but its expression in harmful ways.”