Monthly Archives: October 2016

Immature leaders

war-cartoon

We have the tendency to connect maturity with age and expect people of certain age and position to have a mature way of thinking and handling of situations. A brief look at the daily news though shows the real picture of the level of maturity people have especially those that govern the world.

I was a student in Boston back in 2001 when I heard the then president of the United States George Bush (Junior) announcing to the world after the attack at the World Trade Center, “You are either with us or against us.” Little did the world leader know at the time that over half a century before a psychoanalyst was describing his level of functioning, which, by the way, babies also have. Melanie Klein (1946) talked about the mechanism of splitting. Specifically, she said that the infant in the first months of life goes through intense feelings of anxiety from internal and external sources. The infant’s first experiences are divided between the good experiences with the good object (usually the first object is the mother) and the bad experiences with the bad object, while the infant struggles to incorporate the two primal drives of love and hate. In this stage the infant would hold on to the mechanism of splitting and would divide the object into good or bad according to his mental state and would keep the two parts far from each other. Keeping the good and bad divided is the infant’s defense to protect the good object. An important step in the infant’s mental development is the gradual fusion of these two parts. Slowly the infant would start to realise that the bad object (responsible for the negative feelings) and the good object (responsible for the positive feelings) are one.

George Bush’s statement regarding the splitting of the world into good (those who are with us) and bad (those who are against us) and nothing in between, shows the maturity level of the man who for ten years led the powerful USA. Another immature person who recently appeared in politics is Donald Trump. The publicity that Trump receives is worrisome. Just the thought of Donald Trump being president scares me. For Trump all problems begin from immigrants and anything that is not American. Another immature leader applying the mechanism of splitting. In this way Trump and his followers have somewhere to turn their aggression at. Something similar Hitler did when he turned a whole nation against the Jews.

The problems don’t stop here though. We all have more-or-less infantile mechanisms since we all have been infants once. Freud said that we all have residues left from our infantile mental stages that in states of anxiety we may regress to and behave like babies. The problems become dangerous when the baby behind the powerful politician has impulses that push for action. The guns of adults though differ from the guns of children, they can really kill.

In psychoanalysis the term acting out refers to the expression of a thought, feeling, or desire through action. Immaturity is revealed in people who in moments of tension, anger, or disappointment, act destructively towards others or even towards themselves. In psychoanalysis we also learn that the verbalization of such feelings is the only way towards maturity and mental health. The verbalization of all thoughts and feelings offsets the impulse for acting out.

 

Ελεύθερη βούληση: μύθος ή πραγματικότητα

mirror

Θυμάμαι ένα σημαντικό περιστατικό που συνέβηκε όταν ήμουν φοιτητής και εκπαιδευόμουν σε ψυχαναλυτική σχόλη στην Αμερική. Την μέρα που θα επέστρεφα στην Αμερική μετά από τις χριστουγεννιάτικες διακοπές ένιωθα ότι δεν ήθελα να πάω. Μόλις μπήκα στο αεροπλάνο αρρώστησα. Οι ώρες στο αεροπλάνο μέχρι την στάση στο Άμστερνταμ ήταν πολύ δύσκολες. Θυμάμαι χαρακτηριστικά όταν κατέβηκα στο Άμστερνταμ που πέρασε από το μυαλό μου η σκέψη να πάρω το αεροπλάνο για επιστροφή στην Κύπρο. Αυτό θα ήταν η καταδίκη μου καθώς  θεωρώ ότι αν επέστρεφα στην Κύπρο δεν θα επέστρεφα ποτέ πίσω στην Αμερική. Μπήκα στο αεροπλάνο για το υπέρ ατλαντικό ταξίδι. Πόσο χαίρομαι που δεν υπέκυψα. Οι εσωτερικές διαμάχες μεταξύ αυτού που πραγματικά θέλουμε και αυτού που οι άλλοι θέλουν για μας είναι ψυχοφθόρες. Τις πλείστες φορές οι άνθρωποι υπακούουν τους εσωτερικούς γονείς και το τι θεωρούν για αυτούς «καλό» χωρίς καν να συνειδητοποιούν ότι ενεργούν για άλλους. Ο Winnicott μίλησε για τον αληθινό και ψευδή εαυτό  που όλοι οι άνθρωποι έχουμε. Η λειτουργιά του ψευδή εαυτού είναι να καλύπτει τον αληθινό εαυτό και να υπακούει ασυνείδητα (ή συνειδητά) στις προσδοκίες των άλλων, πρώτα των γονιών στο βρεφικό και παιδικό στάδιο και μετά του κόσμου γενικά. Είναι ένας φυσιολογικός μηχανισμός που δημιουργείτε στο βρέφος καθώς εξαρτάται εξολοκλήρου η επιβίωση του στους γονείς, ειδικότερα στην μητέρα. Το τι επικρατεί στο ήδη υποανάπτυχτο βρεφικό μυαλό είναι κάτι σαν, «Καλυτέρα να υπακούσω στις προσδοκίες τους ώστε να μου δώσουν αυτό που χρειάζομαι για να ζήσω». Αυτό που χρειάζεται φυσικά είναι σωματικές και συναισθηματικές ανταποκρίσεις. ‘Ένας αυστηρός ψευδής εαυτός, σαν αυτούς που δυστυχώς επικρατούν στην Κύπρο, θα έχει σαν επακόλουθο την αποκλειστική υπόσκαψη του αληθινού εαυτού. Διερωτήθηκε ποτέ ο άνθρωπος ποσό ευτυχισμένος πραγματικά είναι?

Τι πρέπει να γίνει? Αν και η απάντηση «αφήστε τα παιδιά σας ελευθέρα να πάρουν την πορεία τους» ακούγετε απλή, αντιλαμβάνομαι ότι κάποιοι γονείς δυσκολεύονται. Υπάρχουν αμφιλεγόμενες απόψεις για το τι είναι η σωστή προσέγγιση στα παιδιά μας. Καλό θα ήταν όμως κάποιος γονιός ή γονιοί να αποταθούν σε ειδικούς ψυχαναλυτές/ψυχοθεραπευτές για βοήθεια καθώς τις πλείστες φόρες και ασυνείδητα οι γονείς ακολουθούν προσεγγίσεις στα παιδιά τους οι οποίες δεν είναι πραγματικά δικές τους. Πιθανό να είναι ακόμα ένα παρακλάδι του καταναγκασμού της επανάληψης (repetition compulsion) όπου στη προκειμένη περίπτωση απλά επαναλαμβάνονται μηχανισμοί του παρελθόντος από την παιδική ηλικία των γονιών. Ποιος ξέρει ίσως στη προσπάθεια μας να βοηθήσουμε τα παιδιά μας επωφεληθούμε και εμείς και δούμε την ζωή διαφορετικά. Ποτέ δεν είναι αργά.

Η Γενιά του «Έννοια σου»

family

Ένα μεσημέρι άκουγα στο ράδιο από ένα τοπικό κανάλι της Λεμεσού τον δημοσιογράφο να εκφράζει, σε ύφος σοβαρού και αστείου, τους προβληματισμούς του για την ανεκτικότητα του Κύπριου. Ανάφερε ενδιαφέρον απόψεις για την επί αιώνες υποταγή του λαού μας στους διάφορους κατακτητές, και διερωτήθηκε μήπως είναι στο αίμα μας η ανεκτικότητα των καταστάσεων.

Δημοσιογράφος που σε προβληματίζει με τα λόγια του πάει να πει ότι εκτελεί δημιουργικό έργο. Καταρχήν τα λόγια του μου φέρανε στο μυαλό την θεωρία του Carl Jung  περί «συλλογικού ασυνειδήτου». Συγκεκριμένα, ο Jung μίλησε για δυο ασυνείδητα. Από την μια έχουμε το προσωπικό ασυνείδητο που είναι μια προσωπική αποθήκευση εμπειριών μοναδικές για κάθε άτομο, και από την άλλη το συλλογικό ασυνείδητο που δεν αναπτύσσεται ξεχωριστά για το κάθε άτομο αλλά είναι κληρονομικό. Αποτελείται από προ-υπάρχουσες μορφές, τα λεγόμενα αρχέτυπα, που προκαθορίζουν στάσεις και συμπεριφορές.

Μήπως τότε η επιβαλλομένη, λόγω γεγονότων της ιστορίας, ανεκτικότητα του Κύπριου ενσωματώθηκε στην ψυχή μας και κληρονομείται από ασυνείδητο σε ασυνείδητο; Αν θεωρήσουμε πιθανή την θεωρία του Jung περί συλλογικού ασυνειδήτου τότε μπορούμε να θεωρήσουμε επίσης πιθανό στο συλλογικό ασυνείδητο του Κύπριου να υπάρχει τέτοια ανεκτικότητα.

Σε συνέχεια των σκέψεων μου σκέφτηκα τις δικές μου ανεκτικότητες. Θυμήθηκα μια φράση που άκουγα συχνά από παιδί όταν ένιωθα αδικημένος και ήθελα να διεκδικήσω το δίκαιο μου: «άστο, έννοια σου». Όταν σε «τρώει το δίκαιο σου» και θέλεις κάπου να το πεις, το τελευταίο πράγμα που θέλεις να ακούσεις είναι αυτές οι δυο λέξεις, «έννοια σου». Το θεωρώ υποτίμηση της ανθρώπινης φύσης και αξιοπρέπειας. Το αίσθημα αδικίας φέρνει το αίσθημα της ματαίωσης (frustration) και το αίσθημα της ματαίωσης φέρνει θυμό. Ο θυμός θα πρέπει να εκτονώνεται και η ρηματοποίηση των συναισθημάτων είναι ο πιο ώριμος και υγιείς τρόπος έκφρασης.

Να λες έμμεσα σε ένα άτομο που νιώθει πόνο, θυμό, αδικία ή απογοήτευση να μην εκφράζεται με αυτό τον τρόπο και να το αφήσει να περάσει είναι ότι χειρότερο. Σε τέτοια περίπτωση υπάρχουν δυο επιλογές. Στην πρώτη επιλογή το άτομο θα αντιδράσει και θα θυμώσει περισσότερο (ευτυχώς αυτή ήταν και η δικιά μου αντίδραση). Στη δεύτερη, και χειρότερη, επιλογή το άτομο θα νιώσει ενοχές για τα αρνητικά του συναισθήματα και θα τα απωθήσει. Παιδιά που μεγαλώνουν με τέτοια αντιμετώπιση από το στενό περιβάλλον μπορεί να μην έχουν ευχάριστη κατάληξη. Σε τέτοιες περιπτώσεις πιθανό να συναντάμε τον μελλοντικό καταθλιπτικό, ψυχοσωματικό, μαζοχιστή που είναι έτοιμος να ανεχθεί τα πάντα.

Στην πορεία της εφηβείας μου διαπίστωσα ότι και οι φίλοι μου είχαν την ίδια αντιμετώπιση από τους γονείς τους κυρίως για παρόμοιες καταστάσεις.  Η γενιά του «έννοια σου» είναι εδώ, σε όλο της το μεγαλείο.

Δεν θα πρέπει όμως να ρίξω ευθύνες αποκλειστικά στους γονείς μου ή στους γονείς της Κύπρου. Το πιο πιθανό οι γονείς να επαναλαμβάνουν απλά τον τρόπο που και εκείνοι αντιμετωπίστηκαν, έμμεσα ή άμεσα, συνειδητά ή ασυνείδητα, από τους δικούς τους γονείς. Έτσι η εφαρμογή της στρατηγικής του «έννοια σου» ή «σώπα να περάσουμε» περνά από γενιά σε γενιά.

 

Let your children be

depressed-teen-girl-painting

On the first day of school after the summer vacation and as I always do, I drove my daughter to school. She was now on second grade. All throughout the first year I walked with her to her class. She demanded that I hold her hand to class and every time I asked her whether she would like to walk by herself to class she was reacting, not letting me go. On this first day I stood with her at the school gate and asked her again if she would go by herself.  As expected she refused but this time I insisted for her to try. After a few attempts of encouraging her she got frustrated, picked up her bag and walked to class, alone, without a goodbye, without a kiss and a hug; she was very angry. I stood there surprised staring at her walking away. The feeling I had was guilt that I pushed my daughter away. Then I felt proud for her courage. But then I felt sad. This is the feeling I want to concentrate on. Although a part of me wanted her to be more independent and walk by herself, another part of me wanted her to remain dependent on me, to hold my hand until the entrance of the class. I realised that the feeling of sadness is perfectly normal for a parent who sees his kid moving on, detaching, becoming independent. It weakens our position of the almighty powerful parent that children need to rely on. A part of us, consciously or unconsciously, wants our kids to remain dependent on us… forever. It’s always hard to let go but it’s a necessary process for the individuation of our kids so that they can become individuals of their own.

I stayed with the sadness of the moment, I understood where it was coming from. Slowly it went away and the feeling of proudness stayed. When later she came home I told her how proud I was for her accomplishment. Let your children know how proud you are for them, even for little things, it’s very important for them to hear that. And most importantly, let your children be.